Таможенное оформление автотранспортных средств физическими лицами

Интервью с руководителем таможенного поста «Курык» Департамента государственных доходов по Мангистауской области Елнуром Итеновым

— Елнур, расскажите коротко: какую роль играет таможенный пост «Курык» при ввозе автомобилей?

Е.Итенов: Таможенный пост «Курык» расположен в морском порту Курык и работает круглосуточно. Через него проходят автомобили и грузы, прибывающие паромами и судами типа Ro-Ro, в том числе с кавказского направления. Для граждан это один из морских маршрутов ввоза транспортного средства на таможенную территорию Евразийского экономического союза. Мы обеспечиваем таможенный контроль, декларирование, применение системы управления рисками и выпуск автомобиля в соответствии с законодательством.

— Чем оформление автомобиля физическим лицом отличается от коммерческого ввоза?

Е.Итенов: Физическое лицо ввозит автомобиль для личного пользования. Такое транспортное средство декларируется пассажирской таможенной декларацией — через информационную систему «Keden». Коммерческий ввоз оформляется иначе: декларация на товары, иные ставки и требования. Важно: если человек в течение календарного года ввозит более одного автомобиля, таможенный орган вправе рассматривать это как деятельность, не относящуюся к личному пользованию. Тогда применяется порядок, предусмотренный для предпринимательской деятельности.

— Какие документы нужны гражданину на посту?

Е.Итенов: Базовый пакет такой: документ, удостоверяющий личность; документы на транспортное средство — технический паспорт или аналог title; договор купли-продажи, инвойс или иной документ, подтверждающий приобретение и стоимость; документы, подтверждающие право владения или распоряжения; транспортные документы — коносамент, паромная накладная. Если автомобиль следует с территории третьей страны, нужны документы о маршруте. Все сведения должны совпадать: VIN, номер кузова, год выпуска, объём двигателя, данные продавца и покупателя. Расхождения — одна из главных причин задержки выпуска.

— Как проходит процедура на Курыке по шагам?

Е.Итенов: После схода с парома транспортное средство проходит радиационный контроль, взвешивание при необходимости и осмотр, в том числе с применением инспекционно-досмотрового комплекса. Затем в здании таможенного оформления подаётся пассажирская таможенная декларация. Инспектор сверяет документы, идентификационные номера, применяет профили риска. При необходимости проводится таможенный досмотр. После начисления и уплаты таможенных платежей, налогов и сбора за таможенные операции автомобиль выпускается. Далее владелец в установленный срок регистрирует транспортное средство в уполномоченном органе — как правило, в течение десяти рабочих дней после совершения таможенных операций, связанных с выпуском.

— Какие платежи уплачивает физическое лицо при растаможке легкового автомобиля?

Е.Итенов: Набор платежей стандартный. Во-первых, ввозная таможенная пошлина. Для большинства легковых автомобилей с бензиновым или дизельным двигателем, ввозимых физическими лицами, применяются ставки, установленные решением Совета ЕЭК от 20 декабря 2017 года № 107. Для значительной части автомобилей возрастом до семи лет сохраняется ставка 15 процентов от таможенной стоимости. Для более возрастных машин применяются специфические ставки в евро за кубический сантиметр рабочего объёма двигателя. Во-вторых, налог на добавленную стоимость — 16 процентов от налоговой базы, в которую входит таможенная стоимость и пошлина. В-третьих, сбор за таможенное оформление — шесть месячных расчётных показателей. Отдельно, уже после таможенного выпуска, уплачиваются утилизационный платёж и сбор за первичную государственную регистрацию. Их размер зависит от категории, возраста и типа двигателя. Электромобили имеют отдельные льготные режимы, но квоты и условия нужно уточнять на дату ввоза.

— Можно ли ввезти автомобиль временно, без полной растаможки?

Е.Итенов: Да. Транспортное средство, зарегистрированное за рубежом, может быть временно ввезено физическим лицом с освобождением от уплаты таможенных пошлин и налогов на срок, предусмотренный законодательством. Срок и условия зависят от статуса лица и режима. Временный ввоз не заменяет выпуск для личного пользования. Если гражданин планирует постоянно эксплуатировать автомобиль в Казахстане и поставить его на учёт, нужна полная таможенная очистка.

— На что чаще всего «спотыкаются» люди?

Е.Итенов: Первое — неполный или противоречивый пакет документов, особенно по стоимости и праву собственности. Второе — попытка занизить таможенную стоимость. Система управления рисками и ценовая информация это выявляют; тогда стоимость корректируется, платежи пересчитываются, возможны меры ответственности. Третье — намерение ввезти несколько автомобилей «для себя» в течение года. Четвёртое — отсутствие понимания, что после таможни нужны свидетельство о безопасности конструкции транспортного средства, электронный паспорт транспортного средства, утильсбор и регистрация. С 20 октября 2025 года по решению органов ЕАЭС физические лица не получают СБКТС на отдельные виды транспорта, не включённые в утверждённый перечень. Такие машины нельзя полноценно оформить и поставить на учёт. Пятое — путаница двух тарифных режимов: национального и единого таможенного тарифа ЕАЭС. Если автомобиль оформлен по более низкой национальной ставке, при последующем вывозе в другое государство союза может потребоваться доплата разницы.

— Как пост борется с серым ввозом и контрабандой?

Е.Итенов: Мы применяем систему управления рисками, досмотр, ИДК, взаимодействие с пограничной службой, транспортной прокуратурой и органами экономических расследований. История поста показывает: скрытые товарные вложения в фурах выявлялись неоднократно, речь шла о десятках миллионов тенге неуплаченных платежей. В отношении автомобилей контроль строится на идентификации VIN, сверке с базами, анализе цепочки документов. Честный декларант от этого только выигрывает: легальный автомобиль проходит быстрее.

— Что вы посоветуете жителю страны, который собирается ввезти машину через Курык?

Е.Итенов: Подготовьте документы до посадки на паром. Проверьте VIN по всем бумагам. Реалистично оцените стоимость — ориентируйтесь на договор и рыночные данные. Подайте декларацию в «Keden» без ошибок. Заложите время на досмотр и оплату. Помните правило одного автомобиля в год для личного пользования. После выпуска не затягивайте с СБКТС, ЭПТС, утильсбором и регистрацией. Консультацию можно получить в контакт-центре органов государственных доходов и на информационных стендах поста. Наша задача — не создать барьер законопослушному человеку, а обеспечить равные и прозрачные правила для всех.

— Работа поста цифровизирована?

Е.Итенов: Да. Декларирование электронных документов, интеграция с платформой «Keden», применение ИДК и элементов «единого окна» сокращают живое взаимодействие и очередь. Порт и пост работают в круглосуточном режиме. Цифровой след сделки защищает и бюджет, и самого владельца автомобиля.

Беседу подготовил Департамент государственных доходов по Мангистауской области

Жеке тұлғалардың автокөлік құралдарын кедендік ресімдеуі

Маңғыстау облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің "Құрық" кеден бекетінің басшысы Елнұр Итеновпен сұхбат

— Елнұр, «Құрық» кеден бекеті автомобиль әкелуде қандай рөл атқарады?

Е.Итенов: «Құрық» кеден бекеті Құрық теңіз портында орналасқан және тәулік бойы жұмыс істейді. Мұнда паромдармен және Ro-Ro үлгісіндегі кемелермен, оның ішінде Кавказ бағытынан келетін автомобильдер мен жүктер өтеді. Азаматтар үшін бұл Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына көлік құралын теңіз арқылы әкелудің бір жолы. Біз кедендік бақылауды, декларациялауды, тәуекелдерді басқару жүйесін қолдануды және заңнамаға сәйкес автомобильді шығаруды қамтамасыз етеміз.

— Жеке тұлғаның рәсімі коммерциялық әкелуден несімен ерекшеленеді?

Е.Итенов: Жеке тұлға автомобильді жеке пайдалану үшін әкеледі. Мұндай көлік жолаушылық кедендік декларациямен — «Keden» ақпараттық жүйесі арқылы ресімделеді. Коммерциялық әкелу басқаша: тауарға декларация, өзге ставкалар мен талаптар. Маңыздысы: егер адам күнтізбелік жыл ішінде бірден артық автомобиль әкелсе, кеден органы мұны жеке пайдалануға жатпайтын қызмет ретінде қарастыруға құқылы. Сонда кәсіпкерлік қызметке арналған тәртіп қолданылады.

— Азамат бекетке қандай құжаттар әкелуі керек?

Е.Итенов: Негізгі пакет: жеке басын куәландыратын құжат; көлік құжаты — техникалық паспорт немесе title баламасы; сатып алу-сату шарты, инвойс не құнын растайтын өзге құжат; иелік ету немесе билік ету құқығын растайтын құжаттар; көліктік құжаттар — коносамент, паром жүкқұжаты. Үшінші елден келсе, маршрут құжаттары қажет. VIN, шанақ нөмірі, шығарылған жылы, қозғалтқыш көлемі, сатушы мен сатып алушы деректері барлық қағазда сәйкес болуы тиіс. Сәйкессіздік — шығарудың кешігуінің басты себептерінің бірі.

— Құрықта рәсім қалай өтеді?

Е.Итенов: Паромнан түскеннен кейін көлік радиациялық бақылаудан, қажет болса өлшеуден және қарап-тексеруден, оның ішінде инспекциялық-қарау кешенінен өтеді. Содан кейін кедендік ресімдеу ғимаратында жолаушылық кедендік декларация беріледі. Инспектор құжаттарды, сәйкестендіру нөмірлерін салыстырады, тәуекел бейіндерін қолданады. Қажет болғанда кедендік қарап-тексеру жүргізіледі. Кедендік төлемдер, салықтар және кедендік операциялар үшін алым төленгеннен кейін автомобиль шығарылады. Одан әрі иесі белгіленген мерзімде — әдетте шығаруға байланысты кедендік операциялардан кейін он жұмыс күні ішінде — көлікті уәкілетті органда тіркеуге қояды.

— Жеңіл автомобильді кедендеу кезінде қандай төлемдер бар?

Е.Итенов: Төлемдер жиынтығы белгілі. Біріншісі — әкелу кеден бажы. Жеке тұлғалар әкелетін бензинді немесе дизельді қозғалтқышы бар көптеген жеңіл автомобильдерге ЕЭК Кеңесінің 2017 жылғы 20 желтоқсандағы № 107 шешімімен белгіленген ставкалар қолданылады. Жеті жасқа дейінгі автомобильдердің едәуір бөлігіне кедендік құннан 15 пайыз ставкасы сақталады. Егде машиналарға қозғалтқыштың жұмыс көлемінің бір текше сантиметріне евромен есептелетін үлестік ставкалар қолданылады. Екіншісі — қосылған құн салығы: салық базасынан 16 пайыз, базаға кедендік құн мен баж кіреді. Үшіншісі — кедендік ресімдеу алымы — алты айлық есептік көрсеткіш. Кеденнен шығарылғаннан кейін бөлек утилизациялық төлем және бастапқы мемлекеттік тіркеу алымы төленеді. Олардың мөлшері санатқа, жасына және қозғалтқыш түріне байланысты. Электрмобильдерге жеке жеңілдік режимдері бар, бірақ квота мен шарттарды әкелу күніне қарай нақтылау керек.

— Автомобильді толық кедендемей уақытша әкелуге бола ма?

Е.Итенов: Иә. Шет мемлекетте тіркелген көлік құралын жеке тұлға заңнамада көзделген мерзімге кеден баждары мен салықтардан босатыла отырып уақытша әкеле алады. Мерзім мен шарттар тұлға мәртебесіне және режимге байланысты. Уақытша әкелу жеке пайдалануға шығаруды алмастырмайды. Егер азамат автомобильді Қазақстанда тұрақты пайдаланып, есепке қоймақшы болса, толық кедендік тазалау қажет.

— Адамдар ең жиі қай жерде қателеседі?

Е.Итенов: Біріншісі — құжат топтамасының толық еместігі, әсіресе құн мен меншік құқығы бойынша. Екіншісі — кедендік құнды төмендету әрекеті. Тәуекелдерді басқару жүйесі мен баға ақпараты мұны анықтайды; құн түзетіледі, төлемдер қайта есептеледі, жауапкершілік шаралары болуы мүмкін. Үшіншісі — бір жылда бірнеше автомобильді «өзіме» деп әкелу. Төртіншісі — кеденнен кейін көлік құралы конструкциясының қауіпсіздігі туралы куәлік, көліктің электрондық паспорты, утильалым және тіркеу керектігін ұғынбау. 2025 жылғы 20 қазаннан бастап ЕАЭО органдарының шешімі бойынша жеке тұлғалар бекітілген тізбеге енбеген жекелеген көлік түрлеріне КҚКТК (немесе көлік құралы конструкциясының қауіпсіздігі туралы куәлік) ала алмайды. Мұндай машиналарды толық ресімдеп, есепке қою мүмкін емес. Бесіншісі — ұлттық тариф пен ЕАЭО бірыңғай кеден тарифінің аражігін шатастыру. Егер автомобиль төменірек ұлттық ставкамен ресімделсе, одақтың басқа мемлекетіне кейін әкеткенде айырманы қосымша төлеу қажет болуы мүмкін.

— Бекет сұр әкелу мен контрабандаға қалай қарсы тұрады?

Е.Итенов: Тәуекелдерді басқару жүйесі, қарап-тексеру, ИҚК, шекара қызметімен, көлік прокуратурасымен және экономикалық тергеу органдарымен өзара іс-қимыл қолданылады. Бекет тәжірибесінде фуралдардағы жасырын тауарлар бірнеше рет анықталған, төленбеген төлемдер ондаған миллион теңгені құраған. Автомобильдер бойынша бақылау VIN-ді сәйкестендіруге, дерекқорлармен салыстыруға, құжат тізбегін талдауға негізделген. Адал декларация беруші бұдан ұтады: заңды автомобиль тезірек өтеді.

— Құрық арқылы көлік әкелмекші азаматтарға қандай кеңес бересіз?

Е.Итенов: Құжаттарды паромға отырар алдында дайындаңыз. VIN-ді барлық қағаздан тексеріңіз. Құнды шынайы бағалаңыз — шарт пен нарық деректеріне сүйеніңіз. Декларацияны «Keden»-ге қатесіз беріңіз. Қарап-тексеру мен төлемге уақыт қойыңыз. Жеке пайдалану үшін жылына бір автомобиль ережесін есте сақтаңыз. Шығарылғаннан кейін КҚКТК, ЭПТС (Электрондық көлік құралының паспорты), утильалым және тіркеуді кейінге қалдырмаңыз. Кеңесті мемлекеттік кірістер органдарының байланыс орталығынан және бекеттің ақпараттық стенділерінен алуға болады. Біздің міндетіміз — заңға бағынатын адамға кедергі қою емес, барлығына тең әрі ашық қағиданы қамтамасыз ету.

— Бекет жұмысы цифрланған ба?

Е.Итенов: Иә. Электрондық құжаттарды декларациялау, «Keden» платформасымен интеграция, ИҚК және «бір терезе» элементтері тікелей байланыс пен кезекті қысқартады. Порт пен бекет тәулік бойы жұмыс істейді. Мәміленің цифрлық ізі бюджетті де, автомобиль иесін де қорғайды.

Сұхбатты Маңғыстау облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаменті дайындады